03.07.2021
03.07.2021

Паясы ды габелены Таццяна тчэ-пляце ўмела!

logo
Адметнасць беларусаў
0 088
Памер шрыфта:
  • A
  • A
  • A

Адмысловыя ўменні майстра сектара традыцыйных промыслаў (рамёстваў) Чэрвеньскага раённага цэнтра культуры і адпачынку Таццяны Мартынчык ужо цэлае дзесяцігоддзе захапляюць журы на самых разнастайных конкурсах – ткацтва і пляцення беларускіх паясоў, габеленаў, стварэння лялек-абярэгаў з тканіны…

Беларускія паясы. Таццяна Мартынчык тчэ на бердзечку.

Яна не толькі адраджае старадаўнія тэхнікі вырабу, мудрагелістыя ўзоры, спрадвечную колеравую гаму, але і прыўносіць штосьці сваё, яднаючы такім чынам старажытнасць з сучаснасцю. І гэта здорава!

Сапраўды, зараз мы не падпярэзваемся поясам, не ўпрыгожваем жытло габеленамі. Затое на аснове пояса можна вырабіць даволі модную папругу са спражкай, якая ўпрыгожыць джынсы і не толькі. І не трэба бердзечкі ды дошчачкі, каб сплесці такія мілыя сэрцу маладых фенечкі на руку. А ў якасці прылады паслужыць… звычайны аловак!

Што тычыцца прынцыпу стварэння габеленаў, дык можна, выкарыстоўваючы яго, сплесці цудоўныя лялькі-абярэгі. А калі сшыць пэўным чынам сплеценае, атрымаецца сумачка, чахол для смартфона…

Вось чаму на працягу ўсіх гадоў працы Таццяны Мартынчык (а гэты час падбіраецца ўжо пад два дзесяцігоддзі) у Чэрвеньскім раённым цэнтры культуры і адпачынку ў яе ў аб’яднаннях па інтарэсах школьнікі не пераводзяцца. Прычым захапляюцца ткацтвам-пляценнем не толькі дзяўчынкі, але і хлопчыкі! Сярэдніх, вядома ж, класаў. Старэйшыя ўжо саромеюцца…

Пабываўшы ў гасцях у майстэрні нашага цэнтра, дзе працуе Таццяна, раблю выснову: хэнд-мэйд цэніцца ва ўсе часы!

Як становяцца майстрамі?

Ураджэнка Віцебшчыны, Таццяна зацікавілася творчасцю яшчэ ў дзяцінстве. Спачатку наведвала адпаведны гурток, затым паступіла ў Віцебскі прафесійна-тэхнічны каледж па спецыяльнасці «ткацтва». Але там не вучылі вырабу беларускіх паясоў.

Гэтае ўменне майстар асвойвала ўжо на курсах, выставах-конкурсах ды самастойна падчас працы ў Чэрвеньскім цэнтры культуры і адпачынку, куды трапіла па размеркаванні. І нават не задумвалася, што яно станецца справай усяго жыцця.

Беларускія паясы. Ткацтва на бердзечку.

Зрэшты, навучыцца гэтаму аднойчы і пасля ўвесь час паўтараць не выпадае. Абавязкова трэба самаўдасканальвацца. Цікавіцца чымсьці новым, якое з’яўляецца ў іншых, прыдумляць штосьці сваё. Толькі тады можна стаць сапараўдным майстрам. Што Таццяна Мартынчык з поспехам і дэманструе.

… Перабіраю паясы, выкладзеныя на стале, цікаўлюся, ці па старажытных прынцыпах яны вырабленыя.

– Калі мы робім паясы для ўдзелу ў конкурсах, тады стараемся выкарыстоўваць больш усяго даўнішняга, – тлумачыць майстар. – А для падарункаў, продажу і г.д. узоры і колеравую гаму паясоў я звычайна прыдумляю сама. Асноўныя колеры – чырвоны, зялёны, блакітны, чорны, белы, жоўты… У адным поясе не трэба выкарыстоўваць больш за чатыры – атрымаецца дужа страката.

Вядома, лепей бы выкарыстоўваць і ніткі даўнішнія. Але чаго няма, таго няма. Таму звычайна ў справу ідуць вязальныя, толькі выбіраюцца больш тонкія, інакш пояс атрымаецца тоўстым ды жорсткім. Пажадана, каб ніткі былі натуральнымі – шарсцянымі, напрыклад.

Тэхнікі тры – вырабаў шмат

Усяго ў ткацтве-пляценні паясоў Таццяна выкарыстоўвае тры тэхнікі: на бердзечку, на дошчачках і на алоўку. На ніту, кажа, таксама вучылася, але… Больш складанай тэхніка падалася, заблытацца можна лёгка.

Даволі часта чуючы пра ткацтва паясоў на бердзечку, думала: ну што за слова такое?! І што за тэхніка? Пасля пазнаёмілася з усім гэтым на свяце «Беларускі пояс» у горадзе Узда Мінскай вобласці ў 2014-м годзе.  А цяпер яшчэ бліжэй паглядзела – як гэта робіць Таццяна. Праўда, так і не разабралася! Відаць, усё ж пэўны час трэба для старонніх назіральнікаў.

Дык вось, таямнічае бердзечка – гэта ўсяго толькі… тонкая драўляная пласціна. Традыцыйна – памерамі 30х15 альбо 15х10 сантыметраў, са шчылінамі і адтулінамі, размешчанымі, я так разумею, пэўным чынам.

Беларускія паясы. Ткацтва на бердзечку.

Сюды прапускаюцца ніткі. З аднаго боку яны замацоўваюцца, напрыклад, на цвіку ў сцяне (галоўнае, каб прадмет быў нерухомым), з другога – на поясе майстра. І вось сядзіць Таццяна, перабірае ніткі (а іх там мно-о-о-о-ога нацягнута!), рухае бердзечка туды-сюды і… тчэ! Практычна такія міні-кросны! Але без спецыяльнай падрыхтоўкі наўрад ці што атрымаецца…

Паказаўшы гэтую тэхніку, Таццяна дэманструе дошчачкі і тлумачыць, куды прадзяваюцца ніткі ды як паварочваюцца дошчачкі, каб атрымліваўся пояс.

Каб атрымаўся традыцыйны беларускі, патрэбна ад 4 да 20 аднолькавых дошчачак, якія ўяўляюць сабой квадратныя драўляныя пласціны з чатырма адтулінамі па вуглах. У іх замацоўваліся ніткі, а ўзор атрымліваўся іх пераборам ды паварочваннем дошчачак пэўным чынам. Альбо ўсіх, альбо ўразнабой… Таксама, як мне падалося, без падрыхтоўкі спецыяльнай адразу не асвоіш.

Беларускія паясы. Ткацтва на дошчачках.

Затое на алоўку… Прызнацца, адразу прыгадала дзяцінства і ўсе тыя фенечкі-коскі, якія мы плялі. Праўда, без выкарыстання алоўка і з меншай колькасцю нітак. Але прынцып той жа – пляценне!

Тут ніткі перакідваюцца праз аловак. Прычым дзве часткі адной ніткі і лічацца за адну, тлумачыць Таццяна. Затым з аднаго боку прывязваецца нітачка, якую можна замацаваць, напрыклад, на спінцы крэсла, каб аловак добра трымаўся. І… Эксперыментуем з перакідваннем-пляценнем нітак!

Можна глядзець практычна, які ўзор атрымліваецца, калі пераплятаць, пачынаючы з краёў, а тады цэнтральныя… Альбо ў іншым парадку… Гэта ж не вязанне, калі спусцілася вочка на палатне, а ты не заўважаеш адразу… І тады – так, ледзь не з плачам распускаеш тое, на што пайшло шмат намаганняў. А паясок ці фенечка на алоўку – рэч маленькая… І расплесці, як што, не шкада… Таму на алоўку любяць плесці рэчы дзеці.

Беларускія паясы. Пляценне на алоўку.

Нітка да ніткі – і ўжо габелен…

І калі я яшчэ трохі блытаюся, дзе ткацтва, а дзе пляценне паясоў, дык з габеленамі ўсё зразумела. Пляценне! Прычым без усялякіх там дошчачак-бердзечак-чаўнакоў. Не паверыце! Толькі ручкі ўмелыя, якімі пераплятаюцца ніткі – па нітках жа, нацягнутых на драўляную аснову.

… Напачатку, назіраючы за працай Таццяны Мартынчык, ніяк не магу даўмецца… А адкуль яна ведае, якога колеру ніткі браць і калі іх змяняць?! Бо калі вяжаш каляровыя ўзоры, у цябе на схеме колеры распісаныя. А тут?!

Як заўсёды, усё геніяльнае аказалася простым! Напачатку малюецца каляровы малюнак – па памеры рамкі. Тое, што вы хочаце ўбачыць на гатовым габелене. Затым малюнак падкладваецца пад нацягнутыя ніткі асновы… І – калі ласка! Над ім пераплятаюцца ніткі адпаведнага колеру. Звычайна адна прапускаецца, а на другую – накладваеш.

Нічога складанага. Але колькі ж трэба мець уседлівасці, каб сплесці, напрыклад, вялікі габелен-карціну! Таму дзеці, тлумачыць Таццяна, звычайна бяруцца за маленькія габелены. І робяць іх у сярэднім за пяць заняткаў.

– А што тут можна сапсаваць? – цікаўлюся. – Вось у вязанні – вочкі спусціць. А тут?!

– А тут можна моцна сцягнуць ніткі – і тады ўвесь габелен пойдзе трохвугольнікам, – паказвае майстар. – Таму падчас заняткаў заўсёды нагадваю дзецям пра гэта. Бо пасля гатовы выраб у рамку нават не ўставіш…

Пры вырабе габеленаў, аказваецца, можна нават атрымаць аб’ёмны ўзор – такое 3D. Для гэтага трэба кожную нітку закруціць вакол асновы па некалькі разоў. І атрымаецца каласок. Альбо ворс.

На аснове габелену можна таксама ствараць лялькі! Хочаш – вялікія, хочаш – маленькія. Дзеці, кажа Таццяна Мартынчык, любяць і гэтым займацца.

Беларускія паясы. Габелены. Габеленавыя лялькі.

Як і вырабляць маленькія лялькі-абярэжкі. Па старажытным прынцыпе – без твараў. Каб не засяліўся злы дух і не нашкодзіў. Ёсць лялькі-неразлучнікі, якія можна падараваць маладым на вяселле. Ёсць лялька з грэчкай унутры – абярэг для кухні. Ёсць духмяная – з чаборам. А каляжанкам Таццяна зрабіла… лялькі-дзесяціручкі! Ну, намёк зразумелы, праўда?!

Словам, лялькі тут самыя розныя. І па начынню ўнутры, і па памерах, і па прызначэнні… На што хапае фантазіі. І веры ў тое, што вырабленая сваімі рукамі лялька можа стаць сапраўдным абярэгам – для дома, для сям’і.

Беларускія паясы. Лялькі-абярэгі.

… Разгледзеўшы паясы, габелены, лялькі, звяртаю ўвагу на сумачкі. І таксама адразу ж прыгадваю дзяцінства. Як любілі мы, малыя, мець штосьці адмысловае. Праўда, тады найбольш вязанае, а тут – сплеценыя ды сшытыя.

Але ж пасля майго маленства прайшло вунь колькі дзесяцігоддзяў!

– А няўжо і зараз дзеці такія сумачкі носяць?! – пытаюся ў Таццяны.

– Так! – сцвярджае яна. – Малодшыя школьнікі вельмі любяць. Як і чахлы для мабільных тэлефонаў.

Робячы паясы ды габелены, а на іх аснове і іншыя рэчы больш сучаснымі, а значыць – запатрабаванымі, Таццяна Мартынчык усё ж не забываецца і на традыцыі старажытнасці. Асабліва любіць на розных конкурсах пастаяць ля бабуляў ды паназіраць за іх умельствам. Каб пераняць, працягнуць, распаўсюдзіць. А значыць, беларускім паясам ды габеленам – быць!

Фота – Святлана Адамовіч.

Матэрыялы на сайце bel.24health.by носяць інфармацыйны характар і прызначаныя для адукацыйных мэтаў. Інфармацыя не павінна выкарыстоўвацца ў якасці медыцынскіх рэкамендацый. Ставіць дыягназ і прызначае лячэнне толькі ваш урач. Рэдакцыя сайта не нясе адказнасці за магчымыя негатыўныя наступствы, якія ўзніклі ў выніку выкарыстання інфармацыі, размешчанай на сайце bel.24health.by

0 0 88

Рэдактар сайта, журналіст, блогер. Вышэйшая філалагічная адукацыя.Нарадзілася ў вёсцы Клінок Чэрвеньскага раёна Мінскай вобласці. З 1980 года жыву ў г.Чэрвень.У 1996 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка (дыплом з адзнакай) па спецыяльнасці «беларуская мова і літаратура». З 2003 па 2005 год па ўласнай ініцыятыве вучылася дыстанцыйна ў Еўрапейскай школе карэспандэнцкага навучання, маю пасведчанне аб заканчэнні курсу «Журналістыка».У журналістыцы – з 2001 года. Працавала загадчыкам аддзела пісьмаў і масавай работы, журналістам у газеце «Раённы веснік» (г.Чэрвень), уласным карэспандэнтам абласной газеты «Мінская праўда» па Чэрвеньскім, Уздзенскім і Старадарожскім раёнах. Шмат гадоў актыўна супрацоўнічала з газетамі «Звязда», «Голас Радзімы», «Народная газета», «Беларуская ніва», «Беларуская лясная газета», часопісам «Гаспадыня». З 2018 года – рэдактар беларускай версіі сайта «Здаровыя людзі», журналіст, аўтар блога «Думкі ўслых».З’яўляюся адным з аўтараў-укладальнікаў кнігі «Памяць. Чэрвеньскі раён», кніг «Матери Минщины» (абласны праект), «С любовью к детям» (рэспубліканскі праект). Аўтар першага ў Беларусі касмічнага інтэрв’ю (Міжнародная касмічная станцыя-Зямля) з касманаўтам Раскосмасу, ураджэнцам г.Чэрвеня Алегам Навіцкім (газета «Звязда», 2013 г.).Аўтар блогу на платформе bloger.by. У 2018 годзе прызнаная пераможцай першага рэспубліканскага творчага конкурсу на лепшае асвятленне ў сродках масавай інфармацыі і сацыяльных сетках лясной тэматыкі і дзейнасці органа дзяржаўнага кіравання ў намінацыі «За прасоўванне лясной тэматыкі ў сацыяльных сетках». Узнагароджана Дыпломам Міністэрства лясной гаспадаркі.
Глядзіце таксама