29 Красавіка
29.04.2017

Як адвучыць алкаголіка піць, ці Чаму паслухмяныя дзеці – патэнцыяльныя ахвяры залежнасцяў?

logo
Без алкаголю
712 0 255
Памер шрыфта:
  • A
  • A
  • A
Сацыяльнае пасланне, якое грамадства транслюе алкаголіку, гучыць прыблізна так: «Не будзь анучай! Вазьмі сябе ў рукі! Напруж волю і перастань ужываць!» Але, між іншым, няма больш зацятых, мэтанакіраваных, цярплівых людзей, чым залежныя.

Што такое алкагалізм па сутнасці? Гэта памежнае расстройства асобы, расшчапленне свядомасці на дзве часткі: разважную і залежную. А воля – усвядомленае кіраванне ўчынкамі і паводзінамі, – уласна кажучы, з’яўляецца функцыяй свядомасці. Свядомасць уключае валявыя якасці: упартасць, мэтанакіраванасць, цярпенне, смеласць. Уявіце на хвіліну, што свядомасць – гэта военачальнік. Калі войскам камандуе разважны генерал, салдаты будуць маршыраваць па пляцы ў патрэбным кірунку, стройнымі радамі і ў нагу. А калi генерал «не ў сабе», дык і армія замест маршу будзе танчыць польку пад музыку вальса, здавацца ў палон, а не ісці ў атаку… Дык вось воляй залежнага чалавека кіруе «вар’ят генерал» – хворая частка свядомасці. Уся энергія алкаголіка накіравана на тое, каб знайсці спіртное і выпіць. Зразумела, што кінуць піць з дапамогай сілы волі хворы на алкагалізм чалавек па вызначэнні не можа.

Што рабіць? Перш за ўсё трэба шукаць прычыну, якая прывяла чалавека да хваробы. Залежнасць ад алкаголю – гэта фізіяпсіхасацыядухоўны феномен. А значыць, прычыны могуць быць самыя розныя: фізіялагічныя, сацыяльныя. Мы разгледзім перадумовы да развіцця залежнасці з пункту гледжання псіхалогіі.

1. Паслухмяныя дзеці

детский алкоголизм

Мара большасці бацькоў – паслухмянае дзіця, якое беспярэчна падпарадкоўваецца і выконвае каманды. Чым ён паслухмяней, тым больш падстаў у бацькоў ім ганарыцца. Але глядзіце, што адбываецца з пазіцыі дзіцяці: ён з ранняга дзяцінства прывыкае да таго, што любое яго дзеянне апярэджвае каманда, просьба, указанне. Калі аднойчы каманды перастануць паступаць, ён проста не будзе ведаць, што рабіць. Да 6 гадоў поўнага паслушэнства дзіця становіцца залежным ад навакольнага свету. Унутраная свабода ў яго сістэме каштоўнасцяў ужо не прысутнічае. Калі вырасце, ён лёгка трапіць пад любы ўплыў, тым больш алкаголю.

Яшчэ прыклад. Дзіця дрэнна вучыцца ў школе. Бацькі, зразумела, не задаволены. Узмацняюць кантроль, прымушаюць, выстаўляюць ультыматумы і ўмовы, якія тлумачацца дзіцем няйначай як: мы цябе будзем любіць, толькі калі ты будзеш вучыцца добра. Адпаведна, вольна ці міжволі дзіця сфакусавана не на тым, чаго яно хоча, а на тым, як бацькі рэагуюць на яго паводзіны. Мама задаволеная – дзіця шчаслівае. Незадаволеная мама – у дзіцяці гора. Фокус увагі з сябе ссоўваецца на соцыум. Усё. Зноў страціў свабоду. І пасталеўшы, ён будзе старацца ўвесь час адпавядаць чаканням іншых людзей. Замест таго, каб слухаць у першую чаргу сябе і свае патрэбы.

2. Інфантыльнасць

зависимость от алкоголя

Любая залежнасць грунтуецца ў тым ліку на інфантыльнасці – адсутнасці дарослага чалавека ў структуры асобы. Гэтага «дарослага» можа не быць у сілу розных прычын: гіперапекі з боку бацькоў альбо, наадварот, іх не аказалася побач і чалавек не атрымаў вопыту адказнага дарослага жыцця, а рос як пустазелле, і г.д. Прычын шмат, але сутнасць ад гэтага не змяняецца: чалавек не ўмее несці адказнасць за сябе, свае ўчынкі, свой выбар і ўсяляк імкнецца пазбавіцца ад яе.

Алкаголь у дадзеным выпадку – спосаб пазбавіцца ад адказнасці. Ён стварае ілюзію вырашэння праблем. Адбярыце ў алкаголіка бутэльку – і ён стане рыбай, выкінутай на бераг, у якой толькі адно жаданне: вярнуцца ў звыклае асяроддзе знаходжання. Так і алкаголік, які завязаў, трапляе ў поўную дэзадаптацыю, бо ў яго больш няма «лекаў», пры дапамозе якіх ён спраўляўся з праблемамі. У яго адсутнічае вопыт дарослага, самастойнага, адказнага і, галоўнае, цвярозага жыцця. Рыбе, каб выжыць, трэба як мінімум ператварыцца ў земнаводнае. Метамарфоза павінна адбыцца. Развіццё. У выпадку з алкаголікам пытанне стаіць пра сталенне чалавека. Пра з’яўленне ў структуры яго асобы таго «дарослага», які будзе несці адказнасць. Справа гэтая не імгненная. Працэс можа доўжыцца ўсё жыццё.

3. Адсутнасць усведамлення сваіх патрэбаў і спосабаў іх задавальнення

Алкаголь так ці інакш ужываюць практычна ўсе дарослыя, але не ўсе становяцца ад яго залежнымі. Людзі, у якіх у сістэме жыццёвых каштоўнасцяў першыя месцы займаюць адносіны, захапленні, уласныя патрэбы і г.д., ніколі не трапяць у залежнасць ад алкаголю. Ён зойме п’едэстал, толькі калі там пуста.

Менавіта нездаволенасць базавых патрэбаў і выклікае жаданне выпіць зноў і зноў. Алкаголь стварае ілюзію бяспекі, эмацыянальнай блізкасці, уласнай каштоўнасці і значнасці. Тых патрэбаў, якія першапачаткова транслююцца ў сям’і.

Калі дзіця вырасла ва ўмовах, дзе давяраць нікому нельга, яно, будучы дарослым, не зможа і сябе акружыць блізкімі людзьмі, у коле якіх абарона і бяспека будуць забяспечаны. Адзіны спосаб у выпадку чаго – выключыць страх. Выпіць!

Калі дзіця ў дзяцінстве атрымлівала ад бацькоў умоўную любоў (буду любіць, калі будзеш адпавядаць), дык і ў дарослым жыцці яно не пазбавіцца ад страху быць адрынутым з-за якой-небудзь неадпаведнасці. Алкаголь здымае гэтае пачуццё, дае магчымасць фізічнай блізкасці, але не эмацыянальнай. Рэальная патрэба ў любові і блізкасці так і застаецца незадаволенай. Як у Высоцкага: «Мы сустрэліся, як тры рублі на гарэлку, і разышліся, як гарэлка на траіх…» Таму алкаголікі – глыбока самотныя людзі з нізкай самаацэнкай. Алкаголь ілюзорна дае магчымасць нівеліраваць пачуццё адзіноты, падняць уласную значнасць і каштоўнасць. Менавіта пад уздзеяннем спіртнога чалавек схільны перабольшваць, выхваляцца, гіпертрафіраваць сваё “я”. І ўсё роўна пры гэтым шукае пацверджання гэтаму: «Ты мяне паважаеш?»

Людзям з залежнасцю ад алкаголю ўласцівы такі феномен, як алексіцімія (лац.лексас – слова, цімас – душа). Інакш кажучы, гэта няздольнасць словамі агучыць душу, усвядоміць і выказаць уласныя пачуцці і перажыванні. Алкаголікі жывуць толькі мазгамі, каб яны не адчувалі, алкаголь заглушыць эмоцыі і ўсе перажыванні сыдуць у фон. Каб зразумець, чаго ён хоча, чалавеку спачатку трэба зразумець, што ён адчувае: яму страшна (патрэба ў бяспецы), або самотна (патрэба ў любові і блізкасці), ці ён адчувае сябе прыніжаным (патрэба ў значнасці)… Залежны чалавек пазбаўлены здольнасці зразумець свае пачуцці. Бо да таго, як захварэць, ён быў… паслухмяным дзіцем… Як у анекдоце: «– Вася, дадому! – Мама, я замёрз? – Не, ты захацеў есці!»
Усё вышэй пералічанае не азначае, што чалавек з псіхалагічнымі праблемамі адназначна стане алкаголікам. Але чым болей абцяжараны псіхалагічны «анамнез», тым больш у яго падстаў запіць па-чорнаму. І ніякая таблетка, кадзіроўка або падшыўка самі па сабе не змогуць вярнуць яго да нармальнага, цвярозага жыцця. Калі алкаголь стаў адзіным сябрам, «лекамі» ад усіх праблем і сэнсам жыцця, дык шлях да акрыяння ляжыць толькі праз змяненне іерархіі жыццёвых каштоўнасцяў. Праз стварэнне новай філасофіі жыцця. Справіцца з гэтай задачай аднаму цалкам немагчыма. Бо хворы чалавек не барон Мюнхгаўзен, які ў стане за валасы выцягнуць з балота і сябе, і свайго каня. У рэальнасці неабходна, каб хтосьці падаў руку і дапамог выбрацца. Лепш за іншых гэта атрымаецца ў людзей, хто сам прайшоў падобны шлях. Таму так важныя групавая тэрапія, супольнасці АА, рэабілітацыйныя цэнтры. Але на ўсё трэба час. Не дзень і не два. Могуць прайсці гады. Але гэта адназначна будуць гады новага і лепшага жыцця.

Матэрыялы на сайце 24health.by носяць інфармацыйны характар і прызначаныя для адукацыйных мэтаў. Інфармацыя не павінна выкарыстоўвацца ў якасці медыцынскіх рэкамендацый. Ставіць дыягназ і прызначае лячэнне толькі ваш урач. Рэдакцыя сайта не нясе адказнасці за магчымыя негатыўныя наступствы, якія ўзніклі ў выніку выкарыстання інфармацыі, размешчанай на сайце 24health.by.

712 0 255