25.02.2021
25.02.2021

Медыцына будучага: віртуальны двайнік чалавека, карэкцыя геному, лячэнне без лекаў

logo
Навiны
0 010
Памер шрыфта:
  • A
  • A
  • A

Каменны век скончыўся не таму, што скончыліся камяні. Гэтая фраза, якая належыць невядомаму аўтару, ужо зрабілася афарызмам. Каменны век скончыўся, бо ўзніклі новыя тэхналогіі. Сёння можна гаварыць пра тое, што надышла новая, нейратэхналагічная эпоха, якая закранула абсалютна ўсе сферы жыцця. У новых рэаліях развіваецца і медыцына. І планы яе сапраўды грандыёзныя. На I-м міжнародным кангрэсе «Урач-Пацыент-Грамадства: Імунітэт-2021», які прайшоў у Екацярынбургу ў сярэдзіне лютага з удзелам і нашых вядучых спецыялістаў у галіне імуналогіі, вучоны, д.м.н., прафесар, прэзідэнт Расійскага таварыства імунолагаў Валерый Чарэшнеў распавёў пра тое, якія праблемы стаяць перад сучаснай медыцынай і што «з вобласці фантастыкі» можа зрабіцца рэальным ужо ў бліжэйшыя 15-20 гадоў. І гэта штосьці неверагоднае!

Медыцына будучага. Віртуальны двайнік.

Супермозг чалавека

Такім чынам, чалавецтва ўступіла ў новую нейратэхналагічную эпоху. Сёння на забеспячэнне камп'ютарных схемаў і механізмаў сыходзіць парадку 30-40% усёй энергіі, што выпрацоўваецца на зямным шары. Прагназуецца, што да 2030 года гэтая лічба павялічыцца да 50%.

Далей – больш. З этапу масавага і шырокага прымянення робатаў, якія будуць выконваць замест чалавека ўсю цяжкую працу, а таксама высокадакладныя, ювелірныя і карпатлівыя аперацыі, расход энергіі на забеспячэнне камп'ютарных тэхналогій дасягне 70-80%. І перад вучонымі ўжо стаіць пытанне: чаму мозг, які працуе як магутны суперкамп'ютар, не выкарыстоўваючы і паловы свайго патэнцыялу, у суткі спажывае ўсяго 9 ват энергіі?

Пры гэтым для працы мегагіганцкага камп'ютара патрэбная цэлая электрастанцыя, і не адна. Дзе механізмы эканомнага рэгулявання з боку нервовай сістэмы чалавека? Ці можна іх ўзнавіць і прымяніць у знешнім жыцці?

Медыцына будучага. Звязаць мозг з камп'ютарам.

Вывучэнне мозгу чалавека зноў прыцягвае да сябе ўвагу ўсяго вучонага свету. На гэта выдзяляюцца велізарныя сродкі і рэсурсы. Бо менавіта мозг ва ўсіх сэнсах з'яўляецца адным з ключавых базісаў медыцыны будучага.

Напрыклад, зараз ідзе распрацоўка інтэрфэйсаў, якія інтэгруюць чалавечы мозг з камп'ютарам. Мы ўшчыльную наблізіліся да эры нейраінтэрфэйсаў – камп'ютараў, наўпрост звязаных з чалавечым мозгам. Футуролагі называюць гэта «сінгулярнасцю» – поўным зрашчэннем чалавека з робатам.

Эксперыменты сведчаць, што пацыенты з бакавым аміятрафічным склерозам (ад гэтай паталогіі, у прыватнасці, пакутаваў астрафізік Стывен Хокінг) з дапамогай нейраінтэрфэйсу могуць зноўку кіраваць сваім целам, а таксама абслугоўваць сябе ў побыце з дапамогай кіравальных сілай думкі дронаў.

Масавае прымяненне нейрачыпаў і сувязь камп'ютара з мозгам, кажа Валерый Чарэшнеў, чакаецца ў бліжэйшыя 10-20 гадоў.

Медыцына будучага. Лічбавы мозг.

Праца над памылкамі... геному

На парадку дня рашэнне яшчэ адной праблемы, звязанай з аналізам дадзеных абследаванняў і дыягностыкай з дапамогай нейрасеткі. Будучае медыцыны – не толькі біячыпы. Гэта стварэнне сусветнай базы ДНК, якая дазволіць урачам аўтаматычна ўлічваць фактар генетычнай схільнасці пацыента. Г.зн., па сутнасці, тое, што з'яўляецца па-сапраўднаму персаналізаванай медыцынай. Затым кожны чалавек атрымае свайго віртуальнага двайніка.

 
Валерый Чарэшнеў
Вучоны, д.м.н., прафесар, прэзідэнт Расійскага таварыства імунолагаў
Медыцына рухаецца да таго, што патрэбныя будуць не лекі, а правільнае, аптымальнае ўздзеянне на клеткі, каб яны самі рэгулявалі працэсы ў арганізме. Спатрэбіцца поўная лічбавая мадэль чалавека, прычым зробленая індывідуальна, на якой можна адпрацаваць сцэнарыі цячэння хваробаў. Гучыць фантастычна, але гэта менавіта тое, да чаго імкнецца медыцынская навука. Урач зможа вырашаць праблемы пацыента адным шчаўчком мышы без яго асабістай прысутнасці, звязваючыся па камп'ютары.

Паралельна развіваецца генатэрапія – лячэнне захворванняў шляхам «папраўкі» генаў без змены агульнай структуры ДНК: лімфацыты хворага ў спецыяльным інкубатары «вучаць» распазнаваць злаякасныя клеткі, пасля чаго вяртаюць у арганізм. Там яны перабудоўваюць імунную сістэму, паступова ліквідуючы захворванне. Таму мадыфікацыя геному, імунная тэрапія – неад'емны і ў добрым сэнсе непазбежны складнік медыцыны будучага.

Медыцына будучага. Імуналогія.

Вяршыня надзеяў медыцынскай навукі – карэкцыя геному для запаволення працэсаў старэння, кропкавае выключэнне генаў.

 
Валерый Чарэшнеў
Вучоны, д.м.н., прафесар, прэзідэнт Расійскага таварыства імунолагаў
Зараз вучоныя актыўна вывучаюць голых землякопаў – гэта афрыканскі падземны грызун памерам з мыш. У той час, як звычайная мыш жыве ў дзікім асяроддзі ад 1 да 3 гадоў, у лабараторным – 2,5-3 гады, землякопы жывуць 35 гадоў, і ніхто пакуль не бачыў ні адной мёртвай асобіны. Жывуць пад зямлёй, зусім сляпыя, але з абвостраным пачуццём слыху, абсалютна не маюць поўсці. Пастаянна капаюць зямлю. У лабараторыі МДУ голыя землякопы жывуць пад наглядам ужо 20 гадоў, нашчадкаў даюць, і ні адна асобіна не памерла натуральным шляхам. Гены старэння вучоным у прынцыпе ўжо вядомыя. Засталося толькі адкрыць гены маладосці.

І гэта будзе медыцынская рэвалюцыя, якая па маштабах  пераўзыходзіць пеніцылінавую, лічыць эксперт. Дзякуючы карэкцыі геному, можна будзе дабіцца таго, каб арганізм лепей сінтэзаваў вітаміны, выпрацоўваючы «правільныя» метабаліты, быў хутчэйшы, вышэйшы, мацнейшы... Кропкавае выключэнне генаў (генетычная хірургія) праз 10-15 гадоў зробіцца штодзённасцю.

Медыцына будучага. Геном чалавека.

Ад «пажарнай» медыцыны да прэвентыўнай

Яшчэ адзін ключавы фактар медыцыны будучага, які ўжо сёння мае абсалютна дакладнае разуменне як сярод вучоных, так і сярод звычайных, далёкіх ад навукі людзей: прагназаванне, папярэджанне хваробаў замест барацьбы з сімптомамі, якія развіліся.

 
Валерый Чарэшнеў
Вучоны, д.м.н., прафесар, прэзідэнт Расійскага таварыства імунолагаў
Вядома, важныя і фундаментальная навука, і прарывы ў прыкладной навуцы. Але самавыхаванне разумных патрэбаў і ўменняў – вось што галоўнае. Ведаць сябе, разумець функцыі арганізма, навучыцца імі кіраваць – гэта велізарная задача не толькі аховы здароўя, але і кожнага чалавека. Глядзіце: сёння сярэдняя працягласць жыцця ў Японіі 87-88 гадоў. У высакаразвітых краінах так званага «залатога мільярда» – 80-82 гады. У нас: жанчыны ў сярэднім жывуць 79 гадоў, мужчыны – 67-68. Ёсць над чым працаваць? Безумоўна! Бо ў Японіі і скучанасць насельніцтва высокая, і аварыі на атамных станцыях бываюць... Але, між тым, там таварыства кансалідаванае, здаровы лад жыцця з'яўляецца нормай, і вынік у наяўнасці.

Таму трэнд 21 стагоддзя – пераход ад «пажарнай» медыцыны да прэвентыўнай, каб не толькі змагацца з захворваннямі, але і папярэджваць іх з'яўленне. У чалавецтва ёсць усе шанцы атрымаць адчувальнае падаўжэнне маладосці і павелічэнне працягласці жыцця ўжо ў гэтым стагоддзі. Што тычыцца абсалютнай неўміручасці – у аглядным будучым гэта пакуль так і застанецца прадметам фантазій і мараў.

Медыцына будучага. Запаволенне старэння.

Ставіць трэба рэальныя мэты

Вядома, ад думак пра віртуальнага двайніка і пастаўленых на паток аперацыях па выдаленні дэфектных генаў, якія могуць чакаць нас усяго гадоў праз 10-20, захоплівае дух і злёгку кружыцца галава. «Застацца ў моманце», як кажуць псіхолагі, дапамагае ўсведамленне, што доўгатэрміновыя прагнозы ў медыцыне – справа не самая ўдзячная.

Узяць хаця б прыклад з анкалогіяй. Вучоныя з Інстытута раку ЗША ў 1989 годзе ўпэўнена заявілі, што да 2000 года анкалагічныя захворванні будуць вылечвацца цалкам. Што мы маем на сёння? Так, ёсць значныя зрухі ў лячэнні раку. Але, па-першае, вельмі многае завязанае на ранняй дыягностыцы захворвання. Па-другое, размова не пра лячэнне, а пра рэмісію, выжывальнасць пацыента.

Толькі ў 2018 годзе, праз амаль 30 гадоў пасля смелага прагнозу амерыканскіх вучоных, з'явілася новая тэрапія раку, якая выкарыстоўвае імунную сістэму самога пацыента. Дзякуючы ёй было вылечана 4 чалавекі з ракам малочнай залозы і 3 з меланомай. За сваё адкрыццё вучоныя-імунолагі амерыканец Джэймс Элісан і японец Тасуку Хандзё атрымалі Нобелеўскую прэмію. Гэта сталася ўскосным пацверджаннем таму, што няма ўніверсальнага метаду лячэння злаякасных пухлінаў, імунотэрапія строга індывідуальная. А ці будзе? Час пакажа.

Матэрыялы на сайце 24health.by носяць інфармацыйны характар і прызначаныя для адукацыйных мэтаў. Інфармацыя не павінна выкарыстоўвацца ў якасці медыцынскіх рэкамендацый. Ставіць дыягназ і прызначае лячэнне толькі ваш урач. Рэдакцыя сайта не нясе адказнасці за магчымыя негатыўныя наступствы, якія ўзніклі ў выніку выкарыстання інфармацыі, размешчанай на сайце 24health.by.

0 0 10

Журналіст. Вышэйшая адукацыя. Сябра Беларускага саюза журналістаў. Стаж працы ў прафесіі – 20 гадоў. Беларуска. Нарадзілася ў г.Ганцавічы Брэсцкай вобласці. У 2001 годзе скончыла факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Журналістыка». Працавала спецыяльным карэспандэнтам аддзела эканомікі газеты «Беларуская ніва», аглядальнікам аддзела пісьмаў, аглядальнікам аддзела сацыяльных праблемаў газеты «Савецкая Беларусь» (зараз – «Выдавецкі дом «Беларусь сёння»). З 2016 года – карэспандэнт уласны аддзела інтэрнэт-праектаў РУП «Рэдакцыя газеты «Медыцынскі веснік». З 2000 года з'яўляецца сябрам Беларускага саюза журналістаў (БСЖ). У 2002 годзе стала лаўрэатам прэміі БСЖ за лепшую журналісцкую працу. У 2017 годзе – лаўрэатам прэміі БСЖ «Залатое пяро».