17.08.2020
17.08.2020

Не трымайце ў сабе! Псіхатэрапеўты пра тое, як аднавіць псіхіку пасля шоку (+ВІДЭА)

logo
Здароўе дарослых
178 0135
Памер шрыфта:
  • A
  • A
  • A

Апошнімі днямі ў Беларусі людзі бачаць на вуліцах людзей у форме са зброяй, затрыманні, сутыкненні. Усё гэта моцна ўплывае на нашу псіхіку. Якія рэакцыі яна можа выдаць, як прыйсці ў сябе пасля шоку, распавядаюць псіхатэрапеўт, асістэнт кафедры псіхіятрыі і медыцынскай псіхалогіі БДМУ Таццяна Раманоўская і гештальт-тэрапеўт Васіліна Данілава.

Дрыжыкі, тэмпература, прыгнечанасць

– Пачну са свайго прыкладу. У дзень выбараў я ўбачыла, як людзі ў чорным хапалі выбаршчыкаў, якія прыйшлі на ўчастак даведацца, калі вывесяць вынікі выбараў. Пасля гэтага ў мяне былі дрыжыкі каля дзвюх гадзін. Чым гэта растлумачыць і як хутка аднавіцца ў такім выпадку?

Таццяна Раманоўская.

– Гэта рэакцыя на стрэс, выкліканы страхам, – тлумачыць Таццяна Раманоўская. – Адна з праяў стрэсу – напружанне мышцаў, арганізм рыхтуецца да ўцёкаў альбо барацьбы. Гэта можа праяўляцца дрыжыкамі, сэрцабіццем, галавакружэннем, парушэннем дыхання, на эмацыянальным узроўні – пачуццём трывогі, прыгнечанасці. У стане вострага стрэсу нам цяжка думаць рацыянальна, працуюць рэфлексы і інстынкты. Тое, што з намі адбываецца, само па сабе не выклікае стрэсавых рэакцый. Гэта вынік нашай ацэнкі таго, што адбываецца. І калі захоплівае віхор эмоцый, вельмі важна наладзіць сувязь з рэальнасцю, вярнуць самавалоданне.

  • Нагадайце сабе, хто вы, дзе вы, што адбываецца насамрэч.
  • Знайдзіце максімальна зручнае становішча для цела, каб адчуць апору.
  • Аднавіце дыханне. Добра дапамагае дыханне на лік: удых на чатыры і выдых на шэсць. Выдатна спалучаецца з сінхронным сцісканнем далоняў у кулак на ўдыху і расслабленнем на выдыху. Таксама добра працуе моцнае напружанне мышцаў рук і ног да дрыжыкаў з наступным расслабленнем.
  • Калі сітуацыя ўжо мінула, трэба скінуць напружанне, абмеркаваць тое, што адбылося, з іншымі людзьмі, падзяліцца эмоцыямі і атрымаць падтрымку.
  • Прыняць гарачую ванну. Выспацца: у сне перапрацоўваецца перажыты досвед.
  • Пры наяўнасці навыкаў – медытацыя і малітва: усё, што стварае спакой у душы, нармалізуе працу мозгу і цела.

З нерэцэптурных медыкаментаў могуць быць эфектыўныя адаптол, наафен, навапасіт, седатыўныя травяныя зборы.

– Ці можа гэта мець доўгатэрміновыя наступствы альбо хутка забудзецца?

– Гэта вельмі індывідуальна. Калі ў чалавека не хапае рэсурсаў для перапрацоўкі таго, што здарылася, гэта можа прывесці да посттраўматычнага стрэсавага расстройства (ПТСР). Асноўныя сімптомы: прыступы трывогі, дакучлівыя ўспаміны падзеі, якая траўмуе (flash back), панічныя атакі, могуць узнікнуць раздражняльнасць, праблемы ў адносінах, злоўжыванне псіхаактыўнымі рэчывамі. ПТСР мае патрэбу ў лячэнні.

– Вельмі частая скарга ад людзей сёння: складана працаваць з-за няўважлівасці і прыгнечанасці. Чым гэта растлумачыць і як справіцца?

– Гэта таксама праява стрэсу. Мы атрымліваем шмат рознай інфармацыі, якая наўпрост быццам бы і не пра нас, але, з іншага боку, фарміруе наш малюнак свету і эмацыянальны водгук. Фотаздымкі і апавяданні затрыманых. Адчуванне бездапаможнасці і пагрозы, неразуменне правілаў: па якіх прычынах мы і нашы блізкія можам пацярпець.

У гэты перыяд неабходна захоўваць інфармацыйную гігіену. Дамоўцеся з сабой, як часта будзеце зазіраць у каналы навінаў. Сканцэнтруйцеся на тых відах дзейнасці, за якія адказваеце менавіта вы. Плануйце дзень, зыходзячы з вашых патрэбаў, прытрымлівайцеся звычак. Гэта дапаможа аднавіць адчуванне кантролю.

– Затрыманыя выходзяць з ізалятараў і распавядаюць, што іх білі і прыніжалі. Як дзейнічаць у моманты, калі да цябе прымяняюць гвалт, і пасля?

– Калі прымяняюць гвалт, важна выжыць. Як не сумна, але ўсё, што можа дапамагчы, гэта максімальна вызваліцца ад думак, дыстанцыявацца ад таго, што адбываецца. Знаходзячыся ў сітуацыі, неабходна прыкласці намаганні і сканцэнтравацца на сваіх важных жыццёвых мэтах, на тых, каго любіце і хто любіць вас. Магчыма, у гэтай сітуацыі вашая дапамога патрэбная таму, хто побач. Спачуванне і ўзаемадапамога дапамагалі людзям выжыць у самых жахлівых умовах.

Псіхіка. Гвалт. Як аднавіцца.

Пасля неабходна максімальна дапамагчы сабе: не трымаць у сабе гэты боль, злосць, гнеў, гора, пакуты, знявагу.

Для гэтага ёсць псіхалагічная дапамога, сябры. Псіхолагі і псіхатэрапеўты ўмеюць прафесійна накіроўваць гэтыя працэсы, часцяком з імі прасцей і правільней абмяркоўваць перажыванні, якія могуць траўмаваць блізкіх. Псіхатэрапеўтычная супольнасць ужо адгукнулася і гатовая бязвыплатна дапамагчы пацярпелым (ініцыятывы ніжэй).

Рэгрэс, разбурэнне асобы, сорам

Парады ад гештальт-тэрапеўта Васіліны Данілавай

Відавочцам гвалту і блізкім тых, хто пацярпеў

  • Не заставайцеся ў адзіноце, ідзіце да людзей, размаўляйце пра гэты вопыт. У тым ліку ў сацсетках – гэта добрая пляцоўка для рэагавання і атрымання падтрымкі ў выглядзе каментароў.
  • Уключыце рацыянальнае мысленне: складзіце распарадак дня, план дзеянняў, сачыце за знешнасцю (гігіена, догляд цела), гэта дапаможа вярнуць пачуццё кантролю.
  • Уключыце цела: рэалізуйце той цялесны імпульс, які ўнутры: хочацца пакалаціць падушку альбо канапу – біце. Калі цела рэагуе дрыжыкамі, дайце сабе магчымасць пратрэсціся –узмацніць рэакцыю цела.
  • Не забывайцеся есці, піць: у стрэсавай сітуацыі гэтага не хочацца, але трэба падтрымліваць арганізм, таму вылучыце самае любімае, што сапраўды зможаце з'есці.
  • Уключайцеся ў клопат пра іншых: гэта мабілізуе ўнутраныя рэсурсы, пераключае свядомасць з траўмы.
  • У момант панічнай атакі трэба сесці, пачаць павольна дыхаць, максімальна адчуваць цела, лавіць гукі наваколля.

Тым, хто здолеў уцячы ад гвалту

– Як правіла, псіхіка такіх людзей пакутуе не так моцна, бо ў іх ёсць вопыт выратавання, а значыць, захаваўся ўнутраны стрыжань, на што можна абапірацца, – кажа Васіліна Данілава. – Але напружанне не пройдзе бясследна. Таму неабходна яго скінуць, эмацыянальна адрэагаваць: адплакацца альбо выказаць іншым чынам праз цела, яно, як правіла, само падказвае, як. Слухайце яго імпульсы і не саромейцеся нетыповых рэакцый.

Родным трэба прымаць гэтыя рэакцыі і падтрымліваць чалавека. Часцей кажыце: «Мы радыя, што ты цэлы(ая), малайчына, калі патрэбная дапамога – прасі, мы побач».

Тым, хто быў затрыманы, адчуў гвалт, прыніжэнне, пагрозы

– Асаблівасць гэтых людзей у тым, што яны атрымалі вельмі моцную маральную траўму, адчуваюць пачуццё вострага псіхічнага болю ад таго, што з імі адбылася несправядлівасць. Маральнае разбурэнне можа працягнуцца ўсё астатняе жыццё, калі своечасова не прапрацаваць траўму. Як правіла, у такіх сітуацыях развіваецца ПТСР. Чалавек пастаянна будзе сканаваць прастору на наяўнасць пагрозы.

Псіхіка. Праблемы пасля гвалту. Сканаванне прасторы

У такіх сітуацыях адназначна трэба звяртацца да псіхатэрапеўта. Самадапамога тут малаэфектыўная.

Таксама могуць узнікнуць пачуцці сораму, што не змаглі абараніцца і пастаяць за іншых, бездапаможнасці, страты сэнсу жыцця, думкі «я ніхто, я не кірую сваім жыццём».

– У такія моманты трэба даць сабе антыўстаноўку: «Я ацалеў, нягледзячы ні на што. Калі я гэта перажыў, дык знайду ў сабе сілы адрадзіцца», – раіць спецыяліст.

Сябрам і блізкім трэба ведаць, што чалавек, які перажыў гэтую траўму, не адразу можа прыняць дапамогу. Гэтак жа, як і размаўляць пра гэта. У тым ліку, каб паберагчы іх: «Я не хачу, каб вы гэтага тычыліся».

– Аднак размаўляць пра гэта неабходна, – падкрэслівае гештальт-тэрапеўт. – Але суразмоўцам павінен быць устойлівы чалавек, які не запанікуе ад пачутага, застанецца ў цвярозым розуме і падтрымае таварыша. Лепей за ўсё звярнуцца да псіхатэрапеўта.

Псіхіка. Пагроза. Звяртанне да псіхатэрапеўта.

Варонка траўмы засмоктвае чалавека, і яму складана выбрацца самастойна. Ён падсвядома будзе прыцягваць да сябе такія сітуацыі ў надзеі на іншы фінал – што ён выйдзе пераможцам, дасць адпор ды інш. Але апынуўшыся зноў у падобных абставінах, хутчэй за ўсё псіхіка выдасць тую ж самую рэакцыю. А вось пры падтрымцы спецыяліста фінал гісторыі можна перайграць у сваёй свядомасці, што прынясе тэрапеўтычны эфект.

Сёння псіхатэрапеўты валодаюць эфектыўнымі методыкамі працы з траўмамі.

Да прыкладу, гэта дэсэнсібілізацыя і перапрацоўка рухам вачэй па Шапіра, якая дапамагае знізіць эмацыянальны зарад з эпізоду, які траўмуе: чалавек добра памятае падзею, але яна ўжо не выклікае такіх разбуральных эмоцый.

Цялесна-арыентаваная тэрапія дазваляе пражыць псіхічную траўму праз цела і вярнуць чалавека ў рэальнасць. Спецыяліст высвятляе, што чалавеку хацелася зрабіць у той сітуацыі, што траўмуе, і дапамагае вызваліць гэты нерэалізаваны зарад.

Пісхіка. Пагроза. Прапрацоўванне рэакцый з псіхатэрапеўтам.

Кагнітыўна-паводніцкая тэрапія дапамагае зняць негатыўныя ўстаноўкі, спароджаныя траўмай, да прыкладу, што ўсе людзі ў чорным – пагроза, што цэнтр горада – небяспечнае месца.

У такіх сітуацыях можа моцна пацярпець уяўленне пра сябе як пра асобу. Псіхатэрапеўт дапаможа аднавіць стрыжань і годнасць, актуалізуючы ўспаміны пра перамогі, навыкі, дасягненні чалавека да здарэння, тлумачачы, што ён герой у вачах навакольных.

Бацькам пацярпелых дзяцей

– Калі дзеці сутыкнуліся з малюнкамі жорсткага гвалту, адчулі моцны страх, яны могуць сысці ў рэгрэс: 10-гадовае дзіця пачне паводзіць сябе як 5-гадовае, да прыкладу, – тлумачыць Васіліна Данілава. – Чым мацнейшая траўма, тым глыбейшы рэгрэс. Не здзіўляйцеся, што быццам ужо дарослае дзіця папросіцца зноў на калені ці не захоча спаць адно. У рэгрэс могуць сысці не толькі дзеці, але і паўналетнія. Не палохайцеся. Ідзіце за іх жаданнямі, не рабіце ніякіх заклікаў вярнуцца ў рэальны ўзрост. Ім трэба час для назапашвання рэсурсу для аднаўлення псіхікі.

Бацькам трэба:

  • дэманстраваць дзіцяці ўпэўненасць і спакой, што побач з імі яму нічога не пагражае;
  • абдымаць як мага часцей і мацней;
  • браць на калені, нават калі яму 15 і ён сам не просіцца, і ўкалыхваць: гэта супакойвае;
  • перад сном накрываць і гладзіць;
  • паказаць дзіця спецыялісту.

КУДЫ ЗВЯРТАЦЦА

Зараз вельмі шмат спецыялістаў прапануюць бясплатную псіхалагічную і псіхатэрапеўтычную дапамогу пацярпелым. Гэтыя ініцыятывы можна знайсці па запыце ў інтэрнэце. Прыводзім некаторыя з іх (на мове арыгіналу, каб лягчэй было арыентавацца!):

Центр успешных решений: https://psycenter.by/

Телеграмм-канал Бесплатная помощь пострадавшим Беларусь 2020

probono.by - агрэгатар адкрытых ініцыятыў дапамогі пацярпелым і маючым у ёй патрэбу. Адзіны шматканальны кругласутачны кол-цэнтр +375 44 709-79-11.

Группа в вайбере от Клубного дома "Открытая душа" тревоgo.

Группа в Фейсбуке: Психологическая помощь пострадавшим от насилия в Беларуси 2020: https://www.facebook.com/groups/3135269849904353/?multi_permalinks=3143942922370379&notif_id=1597566024360476&notif_t=group_activity&ref=notif

Падпісвайцеся на наш канал у Telegram, групы ў Facebook, «УКантакце», у «Аднакласніках» – і будзьце ў курсе свежых навінаў! Толькі цікавыя відэа на нашым канале YouTube, далучайцеся!

Матэрыялы на сайце bel.24health.by носяць інфармацыйны характар і прызначаныя для адукацыйных мэтаў. Інфармацыя не павінна выкарыстоўвацца ў якасці медыцынскіх рэкамендацый. Ставіць дыягназ і прызначае лячэнне толькі ваш урач. Рэдакцыя сайта не нясе адказнасці за магчымыя негатыўныя наступствы, якія ўзніклі ў выніку выкарыстання інфармацыі, размешчанай на сайце bel.24health.by

178 0 135

Журналіст і медыятар. У журналістыцы каля 20 гадоў. Асноўная цікавасць – сацыяльныя праблемы. Скончыла журфак БДУ. Да партала «Здаровыя людзі» і газеты «Медыцынскі веснік» працавала ў рэдакцыі «Аргументы і факты» ў Беларусі, штотыднёвіках «СССР: постфактум», «Маскоўскі камсамолец ў Беларусі», нацыянальнай грамадска-асветніцкай газеце «Культура», інтэрнэт-выданні Оpen.by. Сябра Беларускай асацыяцыі журналістаў. Матэрыялы Ганны выдзяляюцца выразнай структурай, глыбінёй раскрыцця тэмы і сваёй аналітычнасцю. Хобі: літаратура, напісанне дзіцячых кніг. Аўтар праектаў: ТэДДзі (Трыбуна для дзяцей) – нацыянальная пляцоўка для выказвання меркаванняў і пазіцый дзяцей па хвалюючых праблемах (сумесны праект штотыднёвіка «Аргументы і факты» ў Беларусі, РГА «Беларуская Асацыяцыя клубаў ЮНЕСКА», Прадстаўніцтва Дзіцячага фонду ААН у Рэспубліцы Беларусь (ЮНІСЕФ) . «Урачы – таксама людзі» (24health.by), «Хатні догляд цяжкахворых» (сумесна з Беларускім таварыствам Чырвонага Крыжа) (24health.by), «Урачэбныя анлайн-канферэнцыі» (24health.by сумесна з tut.by).
Глядзіце таксама