8 Жніўня
08.08.2020

Рэдагаванне ўспамінаў: гэта магчыма?

logo
Знайдзі сябе
338 0 12
Памер шрыфта:
  • A
  • A
  • A
Навука пра рэдагаванне памяці актыўна развіваецца. Навошта вучоныя хочуць карэктаваць успаміны людзей і як? Мы сабралі і адаптавалі цікавыя факты на дадзеную тэму.
Рэдагаванне ўспамінаў.

Для чаго гэта патрэбна?

Не ўсе людзі, сутыкнуўшыся з моцнай траўмай, лёгка спраўляюцца і хутка забываюцца на тое, што здарылася. Акрамя таго, на некаторыя сітуацыі проста немагчыма забыцца, напрыклад, сэксуальны гвалт у дзяцінстве, аўтакатастрофу, удзел у ваенных аперацыях. У выніку моцных узрушэнняў у людзей развіваецца посттраўматычнае стрэсавае расстройства (ПТСР), якое значна зніжае якасць жыцця і дэзадаптуе. Рэдагаванне памяці магло б паменшыць эмацыянальныя наступствы ў такіх сітуацыях, лічаць вучоныя. Другая сфера для прымянення новых распрацовак – памяншэнне ў залежных асобаў цягі, выкліканай сігналамі ад наркотыкаў.

Як можна рэдагаваць памяць?

Для разумення пытання трэба ведаць, што ёсць дэкларатыўная і недэкларатыўная памяць.

Успаміны пра факты і падзеі, якія мы можам апісаць словамі, адносяцца да дэкларатыўнай памяці, а тыя, да якіх няма ўсвядомленага доступу і якія складана перадаць словамі, – да недэкларатыўнай. Да яе ж адносіцца і эмацыянальная памяць. Вучоныя прапаноўваюць працаваць менавіта з эмацыянальным следам траўмы, змяншаць яго ўплыў, а не сціраць успаміны цалкам. Гэта магчыма пры дапамозе медыкаментаў і пэўных тэхнік.

Рэдагаванне ўспамінаў. Не сціранне.

У якасці медыкаментознага сродку даследуецца ўздзеянне прэпарата, які часта прызначаецца для кантролю артэрыяльнага ціску, – бэта-блакатара прапраналолу. Неўролаг Эмі Мілтан, выкладчык факультэта псіхалогіі Кэмбрыджскага ўніверсітэта, даследчык успамінаў у лабараторыі нервова-псіхічных расстройстваў, сцвярджае, што прапраналол можа ліквідоўваць успаміны страху ў момант, калі памяць знаходзіцца ў рэжыме рэдагавання.

Прэпарат уплывае на недэкларатыўную эмацыянальную памяць, пры гэтым не закранаючы дэкларатыўную. Па сутнасці, лячэнне накіраванае на аслабленне эмацыянальнай памяці, а не поўнага пазбаўлення ад траўматычнага ўспаміну. То бок, гэта не «ачыстка» свядомасці і не кіношная ідэя пра пэўны «чысты розум».

Лекі трэба прымаць у пэўны момант – калі памяць знаходзіцца ў рэжыме рэдагавання (вучоныя ўжо ведаюць, як увайсці ў гэты рэжым). Гэтыя досведы праводзяцца ў асноўным на пацуках. Шырокага даследавання на людзях яшчэ не было.

Рэдагаванне ўспамінаў. Дапамогуць таблеткі?

Але прапраналол можа падысці не кожнаму. Таму вучоныя прапануюць выкарыстоўваць яшчэ адзін метад. Вось як яго апісвае неўролаг з Кэмбрыджа:

«Вядома, што практычна немагчыма выконваць дзве задачы адначасова, калі яны апрацоўваюцца адной і той жа вобласцю мозгу. Напрыклад, складана падпяваць песні па радыё і адначасова пісаць. Тое ж самае адбываецца пры выманні ўспаміну. Калі ў пэўны момант узнаўлення ўспаміну даць пацыенту выканаць займальную візуальную задачу, напрыклад, пагуляць у тэтрыс, можна ўвесці так шмат інфармацыі ў гэты ўспамін, што ён зробіцца бессэнсоўным».

Гэтая тэорыя была пацверджаная эксперыментам на здаровых валанцёрах. Валанцёры глядзелі вельмі непрыемныя ролікі і фільмы, напрыклад, пра аперацыю на вачах ці жорсткасці, якія выклікалі ў іх рэперажыванні на працягу тыдня пасля прагляду. Вучоныя выявілі: калі яны прасілі ўдзельнікаў прыгадаць горшыя сцэны з тых непрыемных фільмаў і адначасова гуляць у тэтрыс, гэта значна зніжала частату рэперажыванняў, тлумачыць механізм Эмі Мілтан.

Рэдагаванне ўспамінаў. І пры чым тут тэтрыс?

Ці выкарыстоўваюць гэта ў клінічнай практыцы?

Эксперыменты па рэдагаванні памяці пакуль, у асноўным, праводзяць на жывёлах і вельмі невялікіх групах людзей. У клінічнай практыцы гэта не выкарыстоўваецца, бо адносна мала вядома, як найбольш эфектыўна прымяняць такія методыкі, ды і памяць чалавека ўладкаваная складаней, чым у пацукоў. Аднак вучоныя ўпэўненыя, што надзейныя метады для рэдагавання ўнікальных чалавечых успамінаў у клініцы неўзабаве будуць распрацаваныя. Праўда, яны папярэджваюць, што гэта «можа прывесці да нечаканых наступстваў для нашага ўяўлення пра памяць і яе ролю ў вызначэнні таго, хто мы ёсць».

Падпісвайцеся на наш канал у Telegram, групы ў Facebook, «УКантакце», у «Аднакласніках» – і будзьце ў курсе свежых навінаў! Толькі цікавыя відэа на нашым канале YouTube, далучайцеся!

Матэрыялы на сайце 24health.by носяць інфармацыйны характар і прызначаныя для адукацыйных мэтаў. Інфармацыя не павінна выкарыстоўвацца ў якасці медыцынскіх рэкамендацый. Ставіць дыягназ і прызначае лячэнне толькі ваш урач. Рэдакцыя сайта не нясе адказнасці за магчымыя негатыўныя наступствы, якія ўзніклі ў выніку выкарыстання інфармацыі, размешчанай на сайце 24health.by.

338 0 12

Журналіст
Наверх