21 Мая
21.05.2019

Уціхамірвальныя кашулі ў мінулым, але страх застаўся. Псіхіятр пра сваю працу (+ВІДЭА)

logo
Меркаваннi
1526 0 122
Памер шрыфта:
  • A
  • A
  • A
Госць праекта «Урачы – таксама людзі» – Уладзімір Пікірэня, псіхіятр-нарколаг, асістэнт кафедры псіхіятрыі і медыцынскай псіхалогіі БДМУ. Доктар растлумачыў, чаму не лечыць алкагалізм кадзіраваннем, як рэгуляваць абарот наркотыкаў, з-за чаго ў псіхіятраў часам апускаюцца рукі і што зробіць, калі адродзіцца карная псіхіятрыя.

Пра наркотыкі

Чаму псіхіятра і нарколага аб’ядноўваюць у адну прафесію? Хіба шызафрэнія і алкагольная залежнасць – адно і тое ж і лечацца па адным сцэнары?

Лечацца яны па розным сцэнары. Але, да прыкладу, кардыёлаг і пульманолаг таксама лечаць свае хваробы па-рознаму, пры гэтым называюцца ўрачамі-тэрапеўтамі. Так і ў нас. Па міжнароднай класіфікацыі хваробаў залежнасці і захворванні псіхікі ўваходзяць у адну групу псіхічных паводніцкіх расстройстваў.

Пагаворым пра наркалагічны складнік. Вы не раз выступалі за дэкрыміналізацыю наркаспажывання і легалізацыю лёгкіх наркотыкаў. Чаму?

Я не магу сказаць, што адназначна выступаю за легалізацыю – гэта было б няправільна. На мой погляд, патрэбны ўніверсальны падыход да псіхаактыўных рэчываў, які б грунтаваўся не на нашых гістарычных паданнях або міфах, а на навуцы, у залежнасці ад таго, наколькі рэчыва небяспечнае для здароўя. Сёння некаторыя псіхаактыўныя рэчывы цалкам легалізаваныя і некантралюемыя, як, напрыклад, чай і кава. Некаторыя часткова кантраляваныя, такія, як нікацін, алкаголь, абязбольвальныя. Наркатычныя абязбольвальныя, транквілізатары – пад жорсткім кантролем, а некаторыя рэчывы цалкам забароненыя да абарачэння. Але ступень іх рэгулюемасці мала звязана з тым, наколькі яны небяспечныя і шкодныя. І атрымліваецца, што рэчывы, якія не ўяўляюць вялікую небяспеку, – пад жорсткім кантролем, а высоканебяспечныя – пад слабым.

Адказнасць за абарачэнне наркотыкаў таксама павінна быць прапарцыянальная іх шкоднасці. Ёсць жа розніца ў пакаранні за злачынства па неасцярожнасці і ўчыненае з асаблівай жорсткасцю. А ў «наркалагічным» заканадаўстве няма розніцы, займаўся чалавек абарачэннем гераіну, канопляў або амфетаміну. На мой погляд, гэта нерацыянальна.

Студэнткай я была ў Галандыі, бачыла крамы з лёгкімі наркотыкамі. І калі б не нагружаная праграма, напэўна б, пакаштавала, бо па маладосці гэта здаецца глупствам. Не ўпэўненая, што гэта добры вопыт, і не хацела б, каб мае дзеці раслі ў асяроддзі даступнасці наркотыкаў…

Гэта складанае пытанне. Вось вы ж каштавалі алкаголь? Верагоднасць смяротнай перадазіроўкі алкаголем у разы вышэйшая за смяротную перадазіроўку ад ЛСД або канопляў. Пры гэтым у нас на кожным вуглу даступныя крамы з алкаголем і ўсё грамадства расце ў асяроддзі ўжывання спіртнога. Таму я і кажу, што павінен быць нейкі ўніфікаваны падыход. Калі ўжо мы дазваляем ужыванне псіхаактыўных рэчываў, дык давайце градзіраваць іх па ступені шкоднасці. А абмяжоўваць можна не толькі крымінальнай адказнасцю, але і эканамічнымі механізмамі: рэгулюючы памер акцызаў па ступені шкоднасці рэчываў, прадаваць іх толькі ў асобных крамах і інш.

Пра гіпноз і кадзіраванне

Вы самі паліце, п’яце?

Часам ужываю алкаголь, але не палю.

Ці можаце іншым дапамагчы пазбавіцца ад гэтага?

З пазіцыі СААЗ, залежнасць – хранічнае расстройства. Таму пазбавіць ад яго немагчыма. Гэта ўсё роўна што спытацца ў кардыёлага або эндакрынолага, ці могуць яны пазбавіць пацыента ад артэрыяльнай гіпертэнзіі або цукровага дыябету. Пазбавіць не можам, але паспяхова лячыць – так.

У двух словах, як гэта робіцца?

Лячэнне дзеліцца на тры этапы. Спачатку лечыцца востры стан, так званы сіндром адмены: прымяняюцца прэпараты, якія дапамагаюць перажыць гэты стан з мінімальным напружаннем і без развіцця іншых ускладненняў. Наступны этап – выхад у рэмісію, калі разам з медыкаментамі практыкуецца псіхатэрапія. І трэці этап – падтрымка рэмісіі.

А кадзіраванне вы практыкуеце?

Не, ім я не займаюся, бо, на мой погляд, яго нельга аднесці да доказных метадаў. Няма ніводнага якаснага буйнога даследавання, якое даказвала б яго эфектыўнасць.

Ці валодаеце вы сугестыўнымі практыкамі, гіпнозам?

Не валодаю. Звычайна гіпноз выкарыстоўваюць псіхатэрапеўты, а не псіхіятры. Нас гэтаму вучаць, але немагчыма ахапіць увесь спектр метадаў. Я лячу фармакатэрапіяй. А калі маім пацыентам неабходная псіхатэрапеўтычная дапамога, адпраўляю іх да калег.

Як думаеце, ці можна гіпнозам дапамагчы ў лячэнні алкагалізму?

Мне не сустракаліся даследаванні, якія б паказвалі эфектыўнасць гэтага метаду. Гіпноз больш папулярны на постсавецкай прасторы і значна менш папулярны ў іншых краінах. Метад зыходзіць з мадэлі медыцыны, дзе пацыент не з’яўляецца актыўным удзельнікам лячэння, ён проста пасіўны атрымальнік медпаслуг і ні за што не адказвае. А псіхатэрапія ўсё ж будуецца па-іншаму. Псіхатэрапеўт – праваднік, які вядзе пацыента, дапамагае выбраць дарогу, але крокі за пацыента ён зрабіць не можа.

Пра псіхічныя расстройствы

Чаму вы вырашылі стаць псіхіятрам?

Я не мог вызначыцца са спецыялізацыяй дзесьці да сярэдзіны 5 курса медуніверсітэта. Толькі здаўшы іспыт па псіхіятрыі, зразумеў, што мне гэта цікава. Пайшоў на гурток па псіхіятрыі, а на 6-м курсе яшчэ папрацаваў медбратам у бальніцы, каб зразумець, наколькі мне будзе камфортна з дадзенай катэгорыяй пацыентаў. І пасля гэтага ўжо свядома зрабіў выбар.

Памятаеце свайго першага пацыента з псіхічным захворваннем?

Не, не памятаю, бо адразу трапіў у вялікі паток пацыентаў. У інтэрнатуры мяне размеркавалі ў гарадскі наркадыспансэр. На той момант былі папулярныя апіоідныя наркотыкі і да нас стаялі вялізныя чэргі: за змену мы прымалі па 40-50 пацыентаў. Але гэтая інтэнсіўнасць працы мне спадабалася. Таму пасля інтэрнатуры я застаўся працаваць у кабінеце наркаманіі.

Нядаўна ў рэабілітацыйным цэнтры размаўляла з людзьмі, якія пакутуюць ад псіхічных расстройстваў. І адзін з іх сказаў, што хвароба – гэта комплексы, якія гадамі назапашваліся, фармаваліся асяроддзем і нарэшце выявіліся ў выглядзе расстройства. Ёсць у гэтым праўда?

Праўда ў тым, што, напрыклад, шызафрэнія – шматкампанентнае захворванне. Былі спробы знайсці ген шызафрэніі і, уздзейнічаючы на яго, перамагчы хваробу. Але гэтыя надзеі не апраўдаліся. Верагоднасць шызафрэніі павышае жыццё ў горадзе, прыналежнасць да этнічнай меншасці, сэксуальны гвалт і жорсткае абыходжанне ў дзяцінстве. Але ўсё роўна мы не можам дакладна прадказаць, будзе ў чалавека расстройства ці не, бо не ва ўсіх, хто сутыкаецца з гэтымі фактарамі, яно развіваецца. І наадварот, бывае, расстройства ўзнікае на фоне поўнага дабрабыту.

Гэтыя людзі таксама распавялі, што дамінуючае пачуццё ў іх – пранізлівы страх. Вам гэты страх перадаваўся?

Не перадаваўся, але ён вельмі добра адчуваецца. І гэта адзін з бар’ераў пры звароце па дапамогу: з-за ідэй пераследу людзям здаецца, што ім зробяць толькі горш. Часцяком наша сістэма аховы здароўя замест таго, каб зняць гэты страх, наадварот, падтрымлівае яго. Я маю на ўвазе пастаноўку на ўлік, доўгае назіранне, абмежаванне пацыентаў у правах. Гэта складанае пытанне балансу карысці і шкоды. Я думаю, калі зрабіць больш персаналізаваны падыход і менш абмежаванняў для людзей з расстройствамі, гэта павысіць і даступнасць дапамогі, і магчымасці іх аднаўлення пасля вострай фазы.

Ад якіх метадаў лячэння, якія існавалі ў СССР, псіхіятры ўжо адмовіліся?

Ад інсулінакаматознай тэрапіі, калі чалавека ўводзілі ў стан комы з дапамогай высокіх доз інсуліну і падобных. Безумоўна, адмовілася ад спосабаў абмежавання – уціхамірвальных кашуляў, працяглага прывязвання да ложка. Пры наяўнасці сучасных прэпаратаў гэтага не трэба. І гэта не гуманна.

Па дадзеных СААЗ, да 2020 года дэпрэсія выйдзе на 2 месца ў свеце па распаўсюджанасці. Чым вы гэта тлумачыце?

Ужо цяпер у Еўропе па колькасці страчаных гадоў жыцця і працаздольнасці дэпрэсія выйшла на першае месца. Прычын шмат, адна з іх – высокія нагрузкі на псіхіку чалавека. Хуткаплыннае жыццё – гэта пастаянная адаптацыя. 500 гадоў таму сукенка з мінімальнымі зменамі заставалася моднай некалькіх дзесяцігоддзяў, а цяпер за адзін сезон трэнды могуць змяніцца некалькі разоў. Калі б мы прывезлі з мінулага чалавека, які жыў 40 гадоў таму, для яго было б вельмі нечакана бачыць людзей са смартфонамі, якія размаўляюць усюды з нябачнымі сябрамі, пастаянна глядзяць у экран… Мы ж да гэтага непрыкметна адаптуемся, але са значна больш высокім тэмпам, чым раней. І гэта стварае пэўнае напружанне для псіхікі.

Псіхіятры ўмеюць паспяхова лячыць дэпрэсію?

Так.

Аб прафесійнай шкоднасці

Знайшла даследаванні за 1985 год пра шкоднасць прафесіі, дзе сярод іншага гаварылася, што ва ўрачоў развіваюцца дэрматыты і лекавыя гепатыты ад прэпаратаў, якія ўжываюцца ў псіхіятрыі. Гэта ўсё яшчэ актуальна?

Не. Сучасныя прэпараты праходзяць высокую ступень праверкі. З улікам таго, што многія псіхічныя захворванні з’яўляюцца хранічнымі і людзі вымушаныя ўжываць прэпараты гадамі, лекавыя сродкі павінны быць максімальна бяспечнымі. Таму сёння такой шкоднасці няма. Больш актуальная іншая – выгаранне. Калі ў іншых урачоў ёсць магчымасць арыентавацца на паказанні прыбораў, аналіз крыві, дык у псіхіятраў такога індыкатара няма. Акрамя таго, праца з псіхічным здароўем – гэта прапусканне праблемаў пацыента праз сябе. І ў многіх ужо нават у інтэрнатуры назіраецца прафесійнае выгаранне.

У вас яно ўжо было?

Я адчуваў стомленасць, асабліва калі падыходзіла да заканчэння мая праца ў наркадыспансеры. Але так шчасліва склаліся абставіны, што я перайшоў на кафедру медуніверсітэта. І на той момант гэта адыграла вельмі станоўчую ролю. Калі бачу, што пачынаю менш спачуваць пацыентам і разумець іх, ці наадварот, калі, гуляючы дома з дзецьмі, працягваю думаць пра пацыентаў, разумею, што патрэбны перапынак, неабходна на пэўны час паменшыць інтэнсіўнасць працы.

Чытала, што псіхіятры часта п’юць ці сядзяць на антыдэпрэсантах з-за выгарання. Вы гэта назіраеце ў калег?

Не ведаю наконт антыдэпрэсантаў, але злоўжыванне алкаголем ёсць. Псіхіятры-нарколагі знаходзяцца тут у лідарах разам з хірургамі, анестэзіёлагамі і анколагамі, якія аперыруюць. Гэта значыць, з тымі ўрачамі, чыя праца звязаная з вялікім узроўнем пакутаў людзей.

У педыятраў дзеці, як правіла, хутка папраўляюцца, акушэры-гінеколагі, дапамагаючы з’яўляцца немаўлятам на свет, атрымліваюць вялікае эмацыянальнае падсілкоўванне. А праца з хранічнымі псіхічнымі захворваннямі не прыносіць такой зваротнай сувязі. Вось я сказаў, што магу лячыць дэпрэсію. Але 1/3 пацыентаў не адказвае на першы антыдэпрэсант, палова з іх не адказвае на другі прэпарат, а 20% пацыентаў наогул устойлівыя да многіх антыдэпрэсантаў, і трэба доўга іх падбіраць. Асабліва цяжка ўрачам стацыянараў, якія не бачаць працяглага выніку сваёй працы. Быццам бы пацыенту і падабралі лячэнне, яму зрабілася лягчэй. Ён выпісаўся, а праз пару месяцаў можа зноў патрапіць у стацыянар. Пасля гэтага цяжка маральна і рукі могуць апускацца.

Пра ўмовы працы

На колькі ставак вы працуеце?

На 1,25.

Вам даплочваюць за шкоднасць?

У нас ёсць даплата за цяжкія ўмовы працы, але не магу адказаць, колькі гэта.

Які ў вас адпачынак і дзе вы адпачывалі ў мінулы раз?

Псіхіятры стацыянараў атрымліваюць 10 дзён дадатковага адпачынку, гэта значыць, усяго 39 дзён, але да супрацоўнікаў кафедры гэта не адносіцца – у нас адпачынак выкладчыкаў. Я мінулай зімой ездзіў у Карпаты. Зараз будую дом, і таму ўвесь мой адпачынак звязаны са зменай разумовай актыўнасці на фізічную.

У псіхіятраў ёсць дрэс-код? Чула, што, напрыклад, жанчынам-урачам лепей не насіць завушніцы, бо іх могуць сарваць пацыенты.

Калі кантактаваць з пацыентамі ў вострым стане, дык, вядома, лепей не мець прадметы, якія могуць быць выкарыстаны на шкоду. Што тычыцца дрэс-кода… Нягледзячы на тое, што любы доктар мае права выглядаць, як ён хоча, усё ж трэба быць гнуткім і ўлічваць меркаванне пацыентаў. Напрыклад, калі ў людзей ёсць прадузятасці да татуіроўкі або пірсінгу, яны проста не пойдуць да такога ўрача і, значыць, не атрымаюць дапамогі. Гэта актуальна для раёнаў, дзе мала спецыялістаў.

У вас былі прафесійныя небяспечныя сітуацыі?

У стацыянарах ёсць назіральныя палаты, дзе ляжаць пацыенты ў найбольш вострым цяжкім стане. Побач з імі заўсёды знаходзіцца медыцынскі супрацоўнік, каб купіраваць прыступы. Тут могуць здарацца пэўныя інцыдэнты. Але ў мяне траўмаў не было. Сябар распавядаў, што аднойчы пацыент пачаў душыць яго шнурком. У цэлым, траўматызму ў псіхіятрычнай бальніцы меней, чым у іншых стацыянарах, бо ў персанала ёсць насцярожанасць. Але большасць правапарушэнняў і праблем здзяйсняюць псіхічна здаровыя людзі. Я не магу сказаць, што людзі з псіхічнымі расстройствамі больш небяспечныя. Гэта стэрэатып.

Пра ЛПП і карную псіхіятрыю

Як вы ставіцеся да ЛПП (лячэбна-працоўных прафілакторыяў)?

Я б ставіўся да іх як да патэнцыялу, пры пэўных зменах яны маглі б прыносіць карысць. На дадзены момант – гэта неэфектыўны спосаб расходавання дзяржаўных сродкаў. Цяпер слова «лячэбны» стаіць на першым месцы, а «працоўны» – на другім. Але, па сутнасці, усё наадварот. ЛПП мае на ўвазе лячэнне без жадання: туды накіроўваюць па рашэнні суда, а не таму, што людзі захацелі лячыцца ад залежнасці. Даказана, што лячэнне без жадання пацыента неэфектыўнае. Таму з медыцынскага пункту гледжання ЛПП асуджаныя на няўдачу. Можна паляпшаць лячэбны складнік, павялічваючы штат псіхатэрапеўтаў, медыкаў, якія будуць праводзіць з пацыентамі матывацыйныя заняткі, дапамагаць спраўляцца з залежнасцю. Напэўна, тады можна было б дамагчыся нейкага выніку. І, наколькі я ведаю, рух у гэты бок ідзе.

У псіхіятрыі ёсць сумны перыяд, калі яна была элементам савецкіх рэпрэсій. Дысідэнтам прыдумлялі млявапраяўную шызафрэнію і залечвалі ў псіхбальніцах. Вас калі-небудзь хвалявала пытанне: чаму ўрачы, якія даюць прысягу не шкодзіць пацыентам, сталі часткай рэпрэсіўнай машыны?

Мяне гэтая тэма хвалявала ў тым плане, як самому не стаць часткай рэпрэсіўнай машыны. Бо такія змены не адбываюцца за адзін раз. Гэта ўбудаванне чалавека ва ўжо існуючую сістэму, якую ён адзін рэдка можа нейкім чынам змяніць. Я б тут не рабіў адрозненняў ад іншых злачынных рэжымаў. У нацысцкай арміі таксама служылі шмат у чым нядрэнныя людзі, але, паддаўшыся масаваму ўплыву, яны здзяйснялі не вельмі добрыя рэчы. Гэта адно і тое ж.

Вам калі-небудзь выказвалі недавер або прэтэнзіі за той злачынны савецкі бэкграунд карнай псіхіятрыі?

Асабіста ў мой бок дакораў не было. Але я прызнаю той перыяд гісторыі і лічу, што важна не аднеквацца ад яго. Зараз псіхіятрыя радыкальна адрозніваецца, яна значна больш гуманная. І сярод псіхіятраў, якіх я ведаю, няма людзей, хто ўхваляў бы тыя падыходы.

Вы ўпэўненыя ў сабе, што часам не засадзіце дысыдэнта ў «псіхушку», калі вернуцца тыя часы?

Я думаю, што проста б скончыў працу ў прафесіі ў такім выпадку.

Фота і відэа – Генадзь Сукач.

Падпісвайцеся на наш канал у Telegram, групы ў Facebook, «УКантакце», у «Аднакласніках» – і будзьце ў курсе свежых навінаў! Толькі цікавыя відэа на нашым канале YouTube, далучайцеся!

Матэрыялы на сайце 24health.by носяць інфармацыйны характар і прызначаныя для адукацыйных мэтаў. Інфармацыя не павінна выкарыстоўвацца ў якасці медыцынскіх рэкамендацый. Ставіць дыягназ і прызначае лячэнне толькі ваш урач. Рэдакцыя сайта не нясе адказнасці за магчымыя негатыўныя наступствы, якія ўзніклі ў выніку выкарыстання інфармацыі, размешчанай на сайце 24health.by.

1526 0 122

Журналіст
Наверх