8 студзеня
08.01.2021

Займальная вітаміналогія. Ці заўсёды вітамін А ідзе на карысць

logo
Харчуйся правільна
0 018
Памер шрыфта:
  • A
  • A
  • A

Інфармацыйны партал Здаровыя людзі пачынае серыю публікацый пра вітаміны і мінералы, недахоп ці адсутнасць якіх у рацыёне вядзе да сур'ёзных захворванняў. Выбіраючы вітаміны і складаючы штодзённы рацыён, варта ўлічваць сутачную патрэбу, наяўнасць дэфіцыту некаторых з іх у арганізме, сумяшчальнасць.

Вітамін А. Карысць вітамінаў для арганізма.

Пра тое, якімі карыснымі ўласцівасцямі валодае вітамін А, да чаго прыводзіць яго дэфіцыт і лішак, а таксама пра асаблівасці прыёму рэтынолу распавяла ўрач-дыетолаг, супрацоўнік БДМУ Надзея Рабава.

Навошта нам патрэбны вітамін А

Яшчэ на пачатку мінулага стагоддзя вучоныя прыйшлі да высновы, што рэчыва, якое ўваходзіць у састаў морквы і гарбуза, а таксама іншых (у асноўным, чырвоных і жоўтых) гародніны і садавіны, стымулюе рост клетак і ўдзельнічае ў развіцці арганізма.

Да групы вітамінаў А адносіцца рэтынол, альбо вітамін А ў алеі; рэтынолу ацэтат; дэгідрарэтынол; рэтыноевая кіслата; рэтыналь (актыўная форма А1).

Аказваецца, гэты тлушчарастваральны вітамін уплывае на наша жыццё, пачынаючы з эмбрыянальнага развіцця арганізма і падтрымліваючы яго да смерці. Яго называюць адным з галоўных для гарманічнага росту, фарміравання тканак касцей і зубоў. А яшчэ вітамін А, ён жа рэтынол, папярэджвае развіццё сардэчна-сасудзiстых захворванняў.

Пры апёках, ранах ды іншых пашкоджаннях скуры рэтынол стымулюе сінтэз калагену, а таму паскарае працэсы гаення і запавольвае працэсы старэння.

Але і гэта не ўсе ўласцівасці цуда-вітаміну. Ён павышае бар'ерную функцыю слізістых абалонак, павялічвае актыўнасць лейкацытаў, іншымі словамі, абараняе нас ад грыпу, ВРІ, захворванняў стрававальнага тракта і інфекцый мочавыводзячых шляхоў.

Асобная заслуга вітаміну А ў тым, што ён дапамагае нам бачыць у цемры і спрыяе ўвільгатненню вачэй, не дапускаючы перасыхання і траўмавання рагавіцы.

Як выяўляецца дэфіцыт вітамінаў групы А

Недахоп вітаміну А выяўляецца ў людзей, якія адмаўляюцца ад прадуктаў жывёльнага паходжання і раслінных прадуктаў, багатых на каратын, альбо ядуць іх у недастатковай колькасці.

Вітамін А. Калі бывае дэфіцыт.

Дэфіцыт можа ўзнікнуць і з-за іншых прычынаў: бялковай недастатковасці ў выніку парушэння сінтэзу рэтынол-злучальнага бялку, працэсаў усмоктвання і транспарту рэтынолу, парушэння працэсаў усмоктвання тлушчаў з-за пашкоджання слізістай кішэчніка альбо жоўцевыводзячай сістэмы, напрыклад, пры хранічным энтэрыце, гепатыце, ангіяхаліце ды іншых захворваннях.

Злоўжыванне спіртнымі напоямі таксама спрыяе павышанаму расходу рэтынолу ў арганізме.

Каб даведацца, ці хапае арганізму вітаміну А, трэба правесці лабараторную дыягностыку. Недахоп можа прывесці да сур'ёзных захворванняў, прычым выяўляецца ён досыць ярка.

З-за недахопу каратыноідаў у першую чаргу пакутуе зрок, развіваецца так званая «курыная слепата», калі вачам робіцца цяжка прыстасоўвацца да невялікага асвятлення. Перасыхае слізістая вочнага яблыка, мутнее рагавіца.

Вітамін А. Яго недахоп – «курыная слепата».

З'яўляюцца заўчасныя маршчыны з-за празмернай сухасці скуры, вугры, акнэ. Разбураецца зубная эмаль, валасы робяцца сухімі і ломкімі. Узнікаюць парушэнні ў працы мочапалавой сістэмы, як мужчынскай, так і жаночай. З-за дэфіцыту вітаміну А можа развіцца эрозія, мастапатыя і нават анкалагічнае захворванне.

З-за аслабленага імунітэту чалавек робіцца закладнікам частых вірусных захворванняў. Для дзяцей характэрнае запавольванне фізічнага і разумовага развіцця.

Спецыялісты раяць пры з'яўленні гэтых прыкметаў не проста пачаць прымаць вітаміны, але і абавязкова адкарэктаваць свой рацыён харчавання.

Як атрымаць з вітаміну А максімальную карысць

Галоўная асаблівасць гэтай групы вітамінаў у тым, каб, патрапіўшы ў тонкім кішэчніку ў кроў, яны злучыліся з жоўцю. Калі ежа недастаткова тлустая, жоўці выдзяляецца мала, у выніку гэта прывядзе да страты значнай часткі вітаміну А.

Вітамін А. З-за чаго ўзнікае яго дэфіцыт.

Запамінаем: дэфіцыт у рацыёне бялкоў, жывёльных тлушчаў і вітаміну Е зніжае засваенне вітаміну А і каратыну.

Прадукты, якія ўтрымліваюць вітамін А, добра ўзаемадзейнічаюць з так званымі карыснымі тлушчамі. Да іх адносяцца, напрыклад, алеі для гатавання, арэхі, рыба, мяса, авакада. У такім спалучэнні вітамін А засвоіцца максімальна.

Да прыкладу, шпінат цудоўна спалучаецца з авакада, у якім карысных тлушчаў у дастатку. Морква і салата-латук таксама сябруюць з авакада. Можна дадаць невялікую колькасць расліннага алею ў салату альбо свежавыціснуты сок і такім чынам павялічыць засваенне рэтынолу.

Вітамін А. Морква і авакада.

А вось прадукты жывёльнага паходжання, багатыя на вітамін А, ужо самі па сабе насычаныя патрэбнай колькасцю тлушчу для добрага засваення.

Сырыя, вараныя альбо запраўленыя?

Больш за ўсё натуральнага рэтынолу ўтрымліваецца ў ежы жывёльнага паходжання: рыбін тлушч, ікра, ялавічная печань і сэрца, тлустае малако, сметанковае масла, смятана, сыр, курыны жаўток.

Правітамін А ўваходзіць у састаў жоўтай і зялёнай гародніны, жоўтых і чырвоных садавіны і ягад, напрыклад, абрыкосаў, чорнай парэчкі, абляпіхі, пладоў шыпшыны і глогу, а таксама ў састаў траў і зеляніны: крапівы, шалфею, мяты, базіліку, лісця маліны, бацвіння салеры, пятрушкі, шчаўя, зялёнай цыбулі. Ёсць ён у водарасцях і грыбах.

Пры гатаванні прадуктаў, калі няма доступу кіслароду, напрыклад, калі мы варым пад накрыўкай, вітамін добра захоўваецца. У сярэднім пры тэрмічнай апрацоўцы губляецца каля 30% вітаміну А і каратыну. Разбураецца ён пры няправільным захоўванні прадуктаў, напрыклад, пад уздзеяннем сонца.

Вітамін А. Калі мы яго губляем.

Ступень засваення каратыну залежыць ад віду прадуктаў і прыгатавання. Напрыклад, са шпінату і базіліку каратын засвойваецца лепей, чым з морквы. Драбненне раслінных прадуктаў, іх варэнне, даданне тлушчаў павышае ўсмоктванне каратыну.

Цікава, што з нацёртай на буйную тарку морквы засвойваецца 5% каратыну, а з дробна нацёртай – ужо 20%. Калі ў стравы з прадуктамі, багатымі на вітамін А, дадамо смятану альбо раслінны алей, засвоіцца каля 50%. А, напрыклад, з маркоўнага пюрэ з малаком – 60%. Ялавічны і барановы тлушч для гэтага не падыходзяць, засваенне будзе мінімальным.

Улетку ў малочных прадуктах утрыманне вітаміну A і каратыну значна вышэйшае, чым узімку.

Карыснае меню

Як прыгатаваць салату, багатую на вітамін А:

– 4 морквы;

– сок лімона;

– грэцкі арэх;

– 2 лыжкі смятаны;

– свежая пятрушка.

Моркву нацерці на сярэдняй тарцы. Паліць лімонным сокам і даць настаяцца. Дадаць смятану, пасыпаць грэцкім арэхам і пятрушкай.

Вітамін А. Салата з морквай, пятрушкай і смятанай.

Сутачная доза вітаміну А для дзяцей і дарослых

У адпаведнасці з санітарнымі нормамі і правіламі «Патрабаванняў да харчавання насельнiцтва», норма фізіялагічных патрэбаў у вітаміне А для дарослых (18-59 гадоў) у суткі складае 900 мкг РЭ.

Для дзяцей у залежнасці ад узросту – ад 400 мкг РЭ (ад нараджэння да года) да 1000 мкг РЭ (старэйшыя школьнікі). Мае значэнне не толькі ўзрост дзіцяці, але і пол. Напрыклад, хлопчыкам 14-17 гадоў патрабуецца 1000 мкг РЭ, а дзяўчынкам такога ж узросту – 800 мкг РЭ.

Для цяжарных і кормячых жанчын існуе дадатковая патрэба ў гэтым вітаміне ад 100 да 400 мкг РЭ (у суткі). Дакладней пра гэта раскажа ўрач, які лечыць. Норма для асобаў 60 гадоў і старэйшых (у суткі) – 900 мкг РЭ.

Чым небяспечная перадазіроўка вітаміну А

Вітамін А. Чым небяспечная перадазіроўка.

Яго лішак у харчаванні называецца «гіпервітаміноз А», а наступствы вельмі непрыемныя. Злоўжыванне прадуктамі, якія змяшчаюць каратын, можа выклікаць жаўтуху, якую называюць каратынавай. Скура афарбоўваецца ў жоўты колер, бо печань папросту не паспявае працаваць.

Клініка вострага гіпервітамінозу А сур'ёзная: святлабоязь, млоснасць і ваніты, галаўны боль, панос, дрымотнасць, апатыя, мышачна-сустаўны і абдамінальны боль, павышэнне тэмпературы, галавакружэнне, магчымы нават сутаргавы сіндром.

Варта памятаць, што ў вялікіх канцэнтрацыях вітамін А таксічны. Лепшы спосаб выключыць рызыку перадазіроўкі вітаміну А – прымаць яго толькі ў форме бэта-каратыну, які ў арганізме ператвараецца ў вітамін А.

Падчас цяжарнасці варта захоўваць асаблівую асцярожнасць пры прыёме вітаміну А. Штодзённая перадазіроўка яго павялічвае верагоднасць нараджэння дзіцяці з рознымі недахопамі развіцця.

Матэрыялы на сайце 24health.by носяць інфармацыйны характар і прызначаныя для адукацыйных мэтаў. Інфармацыя не павінна выкарыстоўвацца ў якасці медыцынскіх рэкамендацый. Ставіць дыягназ і прызначае лячэнне толькі ваш урач. Рэдакцыя сайта не нясе адказнасці за магчымыя негатыўныя наступствы, якія ўзніклі ў выніку выкарыстання інфармацыі, размешчанай на сайце 24health.by.

0 0 18

Вядучы рэдактар рускай версіі сайта «Здаровыя людзі», журналіст